Türk Mitolojisinde Kozmogoni ve Antropogoni

Türk mitolojisi bağlamında ele alınan kozmogonik ve antropogonik anlatılar, Türk düşünce sisteminin evren, Tanrı, insan ve tabiat tasavvurunu bütüncül bir çerçevede anlamaya imkân sunmaktadır. Türk kozmogonisi, dünyanın başlıca mitolojik sistemleriyle ortak motifler barındırmakla birlikte, kendine özgü bir ontolojik ve epistemolojik yapı ortaya koyar. Gök Tanrı inancı etrafında şekillenen bu yapı, mutlak bir yokluktan yaratma anlayışından ziyade, mevcut olanın düzenlenmesi, ayrıştırılması ve biçimlendirilmesine dayalı bir yaratılış tasavvurunu yansıtmaktadır. Bu yönüyle Türk kozmogonik düşüncesi, kaos ile kozmos arasındaki karşıtlığı merkeze alan, aşamalı ve hiyerarşik bir evren kurgusu ortaya koymaktadır. Öte yandan Türk türeyiş mitleri, belirli Türk boylarının ve kavimlerinin hangi atadan ve hangi mitolojik koşullar altında ortaya çıktığını açıklayan anlatılar olarak karşımıza çıkar. Bu anlatılar, evrensel ölçekte bir insan yaratılışını açıklamaktan ziyade, Türk topluluklarının kolektif kimliğini, soy bilincini ve tarihsel meşruiyetini mitolojik düzlemde temellendiren bir işlev üstlenmektedir.