Seküler Faydacılık

Faydacılık tarihinin en önemli iki ismi olan Bentham ve Mill kenditeorilerini inşa ederken tüm metafizik ilkeleri dışlayan bir yaklaşımıbenimsemişlerdir. Bundan dolayı her iki düşünür de teorilerinde neTanrı’ya ne de dine yer vermişlerdir. Bu çalışma Bentham ve Mill’insöz konusu yaklaşımlarının arka planını ve nedenlerini ortaya koymayıamaçlar. Bentham ve Mill’in teorilerinde Tanrı ve dini dışlamalarınınen temel nedeni, bu alanlarla ilgili önermeler setinin olgusal zemininötesine geçen içerim ve imalarıdır. Onlara göre bu durum da söz konusuönermeleri spekülatif birer iddia haline getirmektedir. Dahası bu spekülatifalandan beslenen din, kilise ve din adamları gibi kurumsal yapılarıylatoplumsal yaşamı şekillendirmektedir. Bu durum ise fayda ilkesitemelinde bir toplum inşa etmeyi amaçlayan Bentham ve Mill açısındanönemli bir sorun oluşturmaktadır. Çünkü onlara göre kurumsal dinmevcut haliyle yozlaşmış durumdadır ve mevcut yapısıyla bireyin vetoplumun ahlaki gelişiminin önünde en büyük engeli teşkil etmektedir.Bu soruna Bentham ve Mill’in bulduğu çözüm kurumsal dini yapınıntoplumdan silinmesidir. Bentham, dinin toplumdan silinmesini yeterligörürken, Mill ise dinin ortaya çıkardığı boşluğu doldurmasını beklediği“İnsanlık Dini” adını verdiği seküler bir din önerir. Bu bağlamda Benthamve Mill dinle ilgili tartışmayı doğruluk-yanlışlık açısından ziyadefayda-zarar açısından ele alırlar. Bundan dolayı ilgilendikleri asıl soru,dinin emirlerinin ve öğretilerinin doğruluk ya da yanlışlığı değil, dinininsan mutluluğuna katkı sağlayıp sağlamadığıdır. Bu sorunun cevabıher iki düşünür için de aynıdır: din, birey ve toplumun mutluluğununönündeki önemli bir engeldir. Dolayısıyla onlara göre fayda ilkesi bireyinve toplumun mutluluğu için yeterlidir, bunun dışında köklerini fizikötesinden alan başka bir ilkeye ya da inanca gerek yoktur. Dahası faydailkesi insan eylemleri söz konusu olduğunda mutlak doğruluk standardıolduğundan eğer herhangi bir din ya da inanç, varlığını sürdürmek istiyorsafayda ilkesinin şemsiyesi altına girmek zorundadır. Fayda ilkesiyleuyumlu olmayan, bu ilkeyle çatışan bir dinin ya da inancın varlığınısürdürmesi mümkün değildir. Dolayısıyla Bentham ve Mill için faydailkesinin olduğu yerde dine ihtiyaç yoktur. Din, insanlığa fayda ilkesininveremediği hiçbir şeyi veremediği gibi insanlığın mutluluğununönündeki en büyük engellerden biridir.