Sasanîler ve İslam

Yaklaşık dört asır boyunca iç ve dış siyasette karşılaştıkları sayısız soruna rağmen mevcudiyetlerini idame ettirmeyi başaran Sâsânîler, Müslüman ilerleyişi karşısında tutunamadı ve kısa sürede tarih sahnesinden çekildi. Henüz kudretli bir bürokratik teşekküle sahip olmayan Müslümanların Sâsânîler ile giriştikleri hemen hemen bütün muharebelerde zafer kazanmaları olağanüstüydü. Bu tarihî karşılaşma, her iki taraf için de kaçınılmaz bir dönüşüm sürecini başlattı. Müslümanlar fetihlerle birlikte demografik, idari ve kültürel yapılarında bir dönüşüm yaşarken; yeni bir devlet ve dinle karşılaşan Zerdüştî toplumunun bu sürece ilk tepkisi, dönemin kaynaklarına yansıyacak derecede etkili oldu. Ali Hüseyin Toğay tarafından kaleme alınan Sâsânîler ve İslâm: Muharebeler, Göçler ve Etkileşimler adlı eserde, bu konu başlıkları ışığında iki medeniyetin çatışması ve sonrasındaki süreç çok yönlü olarak incelenmektedir.