Osmanlılar'ın Kafkas-Elleri'ni Fethi 1451-1590

I. BÖLÜM FÂTİH SULTAN MEHMED ÇAĞINDAKİ FETİHLER (1451-1479) A)Sokum/Apkaz-Eli ve Dadyan/Megrei (Mingrel) Ülkelerinin İtaati (1451, 1454) B)Harşıt (Khaşrûd)dan Çoruk-Ağzı ve Acara-Suyu'- na Değin Fetihler : 1. Tırabuzon'un Fethi (1461) 2. Kürtün ile Torul ve Çanıça (Gümüşhane) Bölgesinin Ortodoks Kabasitan'lardan Alın­ması (1479) 3. Tırabuzon Sancağı ve Sınırları (1516) C)Kefe ile Azak'm Cenevizliler'den Fethi ve Kırım Hanlığı'nm istanbul'a tâbiliği ile, bütün Kuzey- Kafkas bölgelerinin hukukça Osmanlılar'a bağ­ lanması (1475) Ç) Anapa, Taman ve Koba'nm Kıyı-Çerkesleri ile Cenevizli'Ierden alınarak Kefe Sansağı'na bağ­ lanması (1479) II. BÖLÜM ŞEHZADE VE PÂDİŞÂH YAVUZ SELİMİN FETİHLERİ (1508, 1514) * A) Canet/Batum çevresinin fethi ile Gürel/Gurya ve Açıkbaş / İmeret bölgelerinin itaat ettirilmesi (1508); Doğu-Gürcistan/Kartli'nin Tâbiliği (1514) B) Çaldıran Seferi sırasında Nahçıvan ve Revan'ın vurulması ve Ahıska-Çoruk Atabeklerinin tâbilik hizmeti (1514) III. BÖLÜM KANUNÎ SULTAN SÜLEYMAN ÇAĞINDAKİ FETİHLER (1534-1555) A) Araş boylarındaki ilk fetih ve işgaller (1534); ve Erzurum Eyaletinin kuruluşu (1535) B) Osmanlılar'm îlk Erzurum Beğlerbeğisi'nin Ata- bek-Yurdu'ndan aldığı yerler ve Erzurum Eya­letinin kuzey ve doğu sınırları C) Doğu-Gürcistan ile Atabekler-Yurdu'nun Safîlilere tâbi oluşu ve Tahmasb'm Atabekleri Erzu­rum'a saldırmaya kışkırtması; Kanunî'nin İkinci-Doğu Seferi sırasında Atabek'lerden alınan yer­ler ve Gürcistan ile Şirvan'daki vak'alar (1543-1549) Ç) Atabekler'den Ardanuç ve Ardahan Bölgesinin fethi; İranlıların Doğu-Anadolu'ya saldırmaları ve bunun üzerine Kanunî'nin Üçüncü-Doğu Seferine çıkışı; ilk Osmanlı-Safîli Barışı'na (1 Haziran 1555) göre Kafkasya'da Osmanlı hâkimiyeti ve topraklarının sınırları IV.BÖLÜM III. SULTAN MURAD ÇAĞINDAKİ FETİHLER (1578-1590) A) Osmanlılar'm îran Barışını gözetmeleri; Dağıstan, Şirvan ve Gilân'daki Sünnî halkın ve Doğu-Gürcistan'daki Hıristiyanların, Osmanlılar'dan yar­ dım dileği; Osmanlılar'm Hazar Denizi'ne hâkim olup, Türkistan Ticaret ve Hac-Yolunu açma isteği B) Dünyanın en büyük imparatorluğu Osmanlı Devle- ti'nin, Hazar Denizine hâkim olmak isteği ile Safîli İran üzerine sefer hazırlığı, II. Şah İsmail'in ölümü üzerine İranda Saltanat Nâibliği, karşı­ lıklı sınır akınları C) Doğu-Gürcistan ile Şirvan'ın Fethi (1578-1583): 1. Lala-Paşa Serdarlığı'mdaki hazırlıklar ve Çıl­dır Cengi ile Akhıska Atabeklik bölgesinin ve Tiflis/Kartlı Eli'nin fethi (1578) 2. Kakhet Beğliği'nin itaati; Koyungeçidi Cengi ile, Şirvan'ın alınması (1578) Ç) Dağıstan işleri; Araş güneyinde ve kuzeyindeki fetihler; Kars imarı; Faş Kalesi'nin yapımı : 1. Dağıstan Beğleri'nin itaati ve burada Osmanlı Sancağı kurma teşebbüsleri (1578, 1579-1585) 2. Van Eyâleti Beğleri'nin Araş güneyindeki fe­tihleri: Ağrı İli'nin ve Makû, Ovacık, Khoy bölgelerinin almışı (1578) 3. Serdar Lala-Paşa ordusunun Araş kuzeyindeki fetihleri, Kars Kalesi'nin İmarı ve Eyâlet merkezi oluşu, Revan'a akın yapılması (1579) 4. Kaptan Kılıç-Ali Paşa'nm Riyon-Ağzı'nda Faş Kalesi'ni yaptırması (1579) D) Kür boylarındaki Vak'alar; Revan Fethi, Yeni İmar ve Eyaletler (1578-1588): 1. Büyük-Şirvan'm elden çıkması ve istirdadı, Karabağ/Gence ve Mugan akını (1578-1583) 2. Koca-Sinan Paşa'nm Serdarlığı sırasında Tiflis/Kartli ve Kahket'teki vak'alar (1579-1582) 3. Ferhad Paşa'nm İlk Serdarlığı sırasında Revan Fethi ve İmarı (1583); Loru ile Tumanıs Kaleleri'nin îman, Loru (Borçalı) ve Tumanıs Eyâletleri'nin kurulması (1584) 4. Tebriz Fethi sırasında Nahçıvan, Ordubad, Kapan ve Zengezur bölgelerinin itaati (1586); Ferhad Paşa'mn îkinci Serdarlığmda Akhıska ve Göri Kalelerinin yapılması, Göri Beğlerbe- ğiliği'nin kuruluşu (1587); Gence Kalesi'nin îman ve Gence/Karabağ Eyaleti'nin Fethi (1588); Revan Beğlerbeğisi Khıdır Paşa'mn, yerli halkının dileğiyle Nahçıvan'ı kurtarması (1588) D) Şah Abbâs'm dileği ile, 12 yıllık savaşlara son verdiren 1590 îstanbul Barışı'nm imzalanması; Osmanlılar'ın 1451-1590 arasında Kafkas-Elleri Fetihlerine toplu bir bakış Kaynaklar ve Bibliyografya: I ? Kaynaklar (Arşiv malzemesi) II ? Kaynak Eserler III ? Araştırmalar ve Umumî Eserler BELGELER İndeksler 1. ve 2. Harita