Nebevî Aşkın Şairi

Nakşî-Halidî geleneğin önemli temsilcilerinden Kaşıkçı Ali Rıza Konevî (ö.1969), hem ilmî kişiliği hem de manevî derinliğiyle 20. yüzyıl tasavvuf tarihindemüstesna bir yere sahiptir. İlmî çalışmalarına zahirî ilimlerle başlayanKaşıkçı, aradığı manevî tatmini bu sahada bulamayarak tasavvufa yönelmiş;uzun süren arayışının ardından devrin önde gelen mutasavvıflarından MuhammedEsad Erbîlî’ye intisap ederek onun halifesi olmuştur. Konya’da yürüttüğüirşad faaliyetleri Menemen Olayı’nın ardından kesintiye uğramış, Kaşıkçıise bu süreçte şehrini terk ederek Medine’ye hicret etmek zorunda kalmıştır.Medine yıllarında ilmî ve tasavvufî çalışmalarını sürdüren Kaşıkçı,gerek mektupları gerek telif ettiği eserler aracılığıyla irşad faaliyetlerini hayatınınsonuna kadar devam ettirmiştir.Peygamber aşağı bir şair olan Kaşıkçı’nın en önemli eserlerinden biri olanDîvân, şairin tasavvufî birikimini, dinî kavrayışını ve manevî tecrübesini şiirestetiğiyle harmanlayan kapsamlı bir metindir. Dîvân’da yer alan ayet iktibasları,hadis telmihleri ve tasavvufî kavram örgüsü, Kaşıkçı’nın hem klasikgeleneğe vukufiyetini hem de tasavvuf düşüncesine dair özgün yaklaşımınıgöstermektedir. Bu çalışma, Kaşıkçı Ali Rıza Konevî’nin Dîvân’ındaki dinîve tasavvufî muhtevayı sistematik biçimde tahlil etmeyi amaçlamaktadır.Eserdeki tüm dinî ve tasavvufî ibareler taranmış; kavramların sözlük, terimve tasavvufî anlamları incelenmiş; ardından Kaşıkçı’nın bu kavramlara yüklediğiözel anlam çerçevesi ortaya konmuştur.Çalışmanın ilk bölümünde şairin dinî kavramlara yaklaşımı; ikinci bölümündeise tasavvufî terminolojiye bakışı ele alınmış, vahdet-i vücûd anlayışı,seyr ü sülûk mertebeleri ve insan-ı kâmil telakkisi gibi konular değerlendirilmiştir.Sonuç bölümünde ise Kaşıkçı’nın dinî-tasavvufî düşüncesinin genelkarakteri belirlenmiş ve onun tasavvuf literatüründeki yeri tartışılmıştır. Buyönüyle çalışma, hem Kaşıkçı’nın manevî dünyasını hem de dönemin tasavvufîve edebî atmosferini anlamaya katkı sunan önemli bir araştırmadır.