Molla, Halk ve Devlet

Molla, Halk ve Devlet: Şark Medreseleri Etnografisi, Türkiye’nin Doğu ve GüneydoğuAnadolu Bölgesi’nde medrese kültürü etrafında şekillenen din, gelenek, modernleşme vedevlet ilişkilerini etnografik bir perspektifle ele alan bir çalışmadır. Kitap, Cumhuriyet’inmodernleşme ve laiklik politikaları karşısında medreselerin nasıl ayakta kaldığını, busüreçte mollaların, şeyhlerin ve seydaların toplumsal konumlarının nasıl dönüştüğünü,halkla ve devletle kurdukları ilişkilerin hangi dinamikler üzerinden şekillendiğini incelemektedir.Çalışma, medreseyi yalnızca bir eğitim kurumu olarak değil; aynı zamanda bölgenindinsel hayatını, geleneksel sosyal düzenini ve kültürel sürekliliğini şekillendiren bir yapıolarak ele alır. Medreselerin yasaklanmasına rağmen varlıklarını sürdürmeleri, halk desteği,geleneksel itibar ve tarikat-medrese ilişkileri bağlamında analiz edilmektedir. Buçerçevede molla, mele ve şeyh gibi geleneksel dinî statü kategorilerinin modernleşmesürecinde uğradığı itibar kaybı, siyasal etkilerinin azalması ve dinsel otoritelerinin dönüşümüayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.Çalışma, medrese kültürünün modernlikle kurduğu gerilimli ilişkiyi analiz etmekte; modernbilişsel ve toplumsal evren karşısında geleneksel dinî kurumların işlev kaybı yaşadığınıgöstermektedir. Kitapta, şeyh, seyda ve mele gibi geleneksel dinî otoritelerin modernleşmekarşısında yaşadıkları itibar dönüşümü; siyaset, ekonomi, eğitim, medya vegündelik hayat pratikleri üzerinden ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir. Medreselilerinbir yandan müfredat, fıkıh ve din yorumu alanlarında gelenekçi bir tutumu sürdürürken,diğer yandan modern yaşamın dayatmalarıyla kaçınılmaz biçimde temas etmeleri, çalışmanınmerkezî tartışma eksenlerinden birini oluşturmaktadır. Bu bağlamda kitap, teorikdüzeyde savunulan geleneksel bilinç ile pratikte deneyimlenen modernlik arasındaki gerilimi,sahaya dayalı verilerle görünür kılmaktadır.Etnografik gözlem ve derinlemesine mülakatlara dayanan Molla, Halk ve Devlet, modernleşmeninbölge dinselliği üzerindeki etkilerini, Kürt etnik kimliği, halk İslamı ve gelenekselkurumlar bağlamında analiz ederek; din sosyolojisi, antropoloji, Kürt meselesi,geleneksel otorite biçimleri ve sekülerleşme literatürüne özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.Aynı zamanda, modern Türkiye’de dinin toplumsal dönüşümünü anlamakisteyen okuyuculara, merkezden uzak bir coğrafyanın iç dinamiklerine yakından bakmaimkânı sunmaktadır.