Mesaratu'l-Galat fi'l-Edille

Muhammed b. Ahmed et-Tilimsânî (ö. 771/1370), Cezayir-Tunusdolaylarında yaşamış çok yönlü bir âlim ve Mâlikî fakihi olup mantıkile felsefenin Kuzey Afrika-Endülüs hattında gelişmesinde önemlirol oynamıştır. Şerîf et-Tilimsânî, siyasi anlamda istikrarsız ancakilmî gelişmelerin çok velûd olduğu bir ortamda, Merînîlerin SultanıEbû İnân Fâris ile sıkı ilişkiler kurmuş ve çocuklarının hocası olmuştur.Tilimsân’ın ilim ve kültür merkezi olmasında katkıları büyüktür.Genellikle mantık ve usûl alanına dair eserler kaleme alan Tilimsânî’ninşüphesiz önde gelen çalışmalarından biri de Mesaratu’l-Galat fi’l-Edille adlı kitabıdır.Tilimsânî, bu eserinde Aristo, Farabî, İbn Sina’nın ilgili eserlerindenfaydalanarak mantık yanlışlarının sebeplerini ele almaktadır. Sözkonusu bu eser, faydalandığı eserlere uygun olarak mantık yanlışlarınınsebeplerini “lafız yönünden hatalar” ve “mana yönünden hatalar”şeklinde iki ana başlık altında ortaya koymaktadır. Bununla berabermüellif “Mukaddime” kısmında eseri hangi amaç ve yöntemlekaleme aldığını belirtmekte, “Hatime ve Telhis” kısmında ise konunungenel bir özetini sunup kendi eserinin seleflerinden farkını kısacaaçıklamaktadır.Tilimsanî’nin bu çalışmasını benzerlerinden ayıran husus, konuyuteorik olarak açık bir şekilde ortaya koymasının yanında mantıkyanlışlarının sebeplerine akliyat ve fıkhiyat konularından örneklersunmuş olmasıdır. Müellifin sunduğu bu örnekler hem konunun dahaiyi anlaşılmasına hem de mantık yanlışlarının farklı alanlarda nasılortaya çıkabileceğine ışık tutmaktadır. Bu yönüyle eserde yeralan fıkhiyat örnekleri, fıkıh-mantık ilişkisi ve hilaf ilmi çalışmalarıaçısından da önem arz etmektedir.