Memlükler Dönemi Hadis Tartışmaları

İslâmî ilimlerin gelişimi ve tarihî seyri açısından önem arzeden bazı dönemlervardır. Örneğin tedvin ve tasnif dönemi olarak kabul edilen hicrîII. ve III. asırlar, hadis ilmi açısından böyledir. Memlükler devletinin hükümsürdüğü VII. asrın ilk yarısından X. asra kadar olan zaman dilimi deİslâmî ilimlerin geneli, özellikle de hadis ilmi açısından oldukça önemlive araştırılması gereken bir dönemdir. Zira Mizzî (ö. 742/1341), Zehebî(ö. 748/1348) ve İbn Hacer’in (ö. 852/1449) de aralarında bulunduğuhadis tarihinin meşhur isimleri bu dönemde yaşamış, hadis ilminin usûl,şerh ve ricâl alanındaki muteber kaynaklarından birçoğu bu dönemdetelif edilmiştir. Memlükler döneminin hadis ilmi açısından dikkat çekenbir diğer özelliği ise hadis meselelerine dair dönemin ileri gelen muhaddisleriarasında yaşanan tartışmalardır. Daha çok VII. ve VIII. asırlardayaşanan bu tartışmalar, İbnü’s-Salâh’ın (ö. 643/1245) Ulûmü’l-hadîs’i(Mukaddime) üzerine kaleme alınan ihtisar, nüket ve şerh türü eserlerdekendini göstermektedir. Tartışmaların muhteva ve mahiyeti, hadisilimlerinin tarihî seyrine vakıf olabilmek için önem arz etmektedir. Buçalışma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte Memlükler dönemininsiyasî, ictimâi, dîni ve ilmî durumuna dair bilgiler verildikten sonraçeşitli yönleri ve hadis ilmine katkıları açısından Bedreddin ez-Zerkeşî(ö. 794/1392) tanıtılmıştır. Memlük hadis uleması arasında gerçekleşenhadis ıstılahlarına dair tartışmalar birinci bölümde, bazı hadis meselelerinedair tartışmalar ikinci bölümde tetkik edilmiştir. Tartışmalar,İbnü’s-Salâh merkezde olmak üzere Zerkeşî öncesi ve sonrası şeklindekronolojik olarak tahlil edilmiştir. Bununla birlikte, İbnü’s-Salâh’ın Ulûmü’l-hadîs’i üzerine yazmış olduğu en-Nüket adlı eseri ile hem usulcühem de hadisçi kimliğinin sağladığı ilmî yetkinlikle ortaya koyduğufarklı yaklaşımlar ve çıkarımlarla dikkat çeken Zerkeşî’ye ve onun görüşlerineayrı bir yer verilmiştir. Tartışmalar incelenirken mezkûr âlimlerinhadis usulüne dair eserleri mukayese edilmiş, Zerkeşî’nin hadis meselelerinedair çıkarım ve yaklaşımlarına ve bunların kendinden sonrakidöneme etkilerine ayrıca dikkat çekilmiştir. Böylece hadis meselelerinefarklı açılardan yaklaşılmasının önemine işaret edilmiştir.