Kölelik Tarihi 5 İspanyol Köle İmparatorluğu

Kristof Kolomb’un 1492 sonlarında Yeni Dünya’daki ilk Avrupa yerleşimi olan La Navidad (İsa’nın doğuşu) kasabasını kurması, dört yüzyıl sürecek bir soygun, tehcir, köleleştirme ve soykırım çağının işaret fişeği oldu. Avrupa merkezci bakış açısıyla Keşifler Çağı olarak adlandırılan bu yeni Haçlı Seferleri sadece askerleri, din adamlarını ve tüccarları getirmedi. Gasp ve yağma yarışında varlık gösterebilecek her kesimden şahıs, sömürgeci tahakküme kendi çapında katkı verdi.Böylece maceracılar, seyyahlar, tâcirler, girişimciler, madenciler, çiftçiler, hayvancılık yapanlar, her meslekten aileler, yerleşimciler, yağmacılar, kanun kaçakları, haydutlar, hırsızlar, serseriler, dolandırıcılar, tecavüzcüler büyük dalgalar halinde yerli topraklarına akın etti.Sonraki yüz elli yıl içinde on milyonlarca yerlinin hayatını kaybetmesi sonucu tarihin en büyük insan kıyımı tamamlanma noktasına geldi. Yerliler, sadece Avrupalıların yol açtığı hastalıklar ve savaşlar sonucu ölmedi. Sömürgecilerin dayattığı tehcir, kölelik, ağır çalışma ve barınma koşulları nedeniyle de soykırım kaçınılmaz bir âkıbet oldu.İspanyol rahip ve yazar Bartolomé de las Casas, Amerika’nın Batı Avrupalılarca sömürgeleştirilmesi sürecini ilk eleştiren şahsiyetler arasındadır. Onun dünyada ve ülkemizde tanınmasını sağlayan Yerlilerin Yok Edilişinin Kısa Tarihi adlı eseri, bu fecâatlere dair birinci elden tanıklık sunar. Las Casas, sömürgecilerin yerlileri itaat altına almak için başvurduğu zalimce yöntemleri siyasi, ahlâki ve dini bakımdan kınadı. Yeni Dünya’da Kolomb’la başlayan Hıristiyanlaştırma faaliyetinin soykırıma nasıl evrildiğini belgeledi.Ne var ki Las Casas, aynı duyarlılığı, sevgi ve şefkati Afrikalı köleler için göstermedi. İspanyol Kraliyeti’ne, bünyesi zayıf yerliler yerine güçlü yapılı Afrikalıları ikame etmeyi önerdi. Dönemin pek çok entelektüeli gibi, köleleştirmenin aslında Afrikalıların hayrına olacağı görüşündeydi. Siyahi köleler, Atlantik ötesi tehcire zorlanarak aile ve akrabalarından, sosyal çevre ve memleketlerinden koparılsalar da kölelik sayesinde medeniyetle tanışmış oluyorlardı.Modern anlamda ırkçılık, sömürgeci köle sistemleriyle birlikte gelişti. Köleci rejimlerin ırkçı bir ideolojiyle haklılaştırılması, antik ve sömürgeci sistemler arasındaki başlıca farklılıklardan birini oluşturur. Eski Mısır’da ve Arap Yarımadası’nda siyahi köleler yaygın olarak görülmekle birlikte kölelik siyahi Afrikalılarla özdeşleşmiş değildi. Eski Yunan ve Roma’nın savaşlarında komşu halklar ve hatta aynı dili konuşan kabileler köleleştirildi.İspanyollar, sömürgelerde ortaya çıkan acımasız kölelik rejimini ve insan kıyımını ırkçı bir ideolojiyle destekleme konusunda, tabiri caizse, oldukça donanımlıydı. 1492’de Endülüs’ü ele geçirdikten sonra Müslüman ve Yahudileri zorla Hıristiyanlaştırma politikasını tatbike koymuşlardı. Bu “Yeni Hıristiyanlar” sosyal ve siyasal hayatta etkin olmasın diye “kanın temizliği” (İsp. limpieza de sangre) kavramını geliştirmişlerdi.Bu kavram, ancak “Eski Hıristiyanlar”ın kanının temiz olabileceği tezine dayanıyordu. Böylece ataları arasında Müslüman, Berberi, Arap veya Yahudi bulunan kişiler Hıristiyanlığa girmiş dahi olsa kanı temiz sayılmadı ve dolayısıyla özbeöz Katolik Hıristiyanlarla eşit haklara sahip olmaktan menedildiler. Dini, askeri, mesleki kurum ve kuruluşlar, görev almak isteyenlerden “kanın temizliği” belgesi talep etti. Engizisyon marifetiyle kılı kırk yararcasına araştırmalar yapıldı, kimin “safkan” İspanyol olup olmadığına karar verildi.İspanyollar yüzyıllar sonra aynı ırkçı usul ve muamele tarzını sömürgelerde kölelere ve azatlı melezlere reva gördü. Portekizliler, Hollandalılar, Fransızlar, İngilizler sömürge ve köle edinme yarışı içinde aynı modeli izledi.