Felsefe Dersleri Türk Düşüncesine Yön Veren Metinler

Meşrutiyet yıllarının tanınmış felsefecisi ve şairi olan filozof Rıza Tevfik’in (1869-1949) asıl adı Ali Rıza’dır. Edirne’ye bağlı Cisr-i Mustafa Paşa kazasında dünyaya gelen R.Tevfik’in annesi, Kafkas muhacirlerinden Münire Hanım olup; babası, Savcılık da yapmış olan Debre’li Hoca Mehmed Tevfik Efendi’dir. Rıza Tevfik önce “Alliance Israelite” okulunda okumuşsa da, son sınıflarını Galatasaray Lisesi’nde bitirmiştir. Daha sonra Mülkiye’ye girmiş, ancak okuldan (bir dergi çıkarma yüzünden) kovulmuştur. Bunun üzerine R.Tevfik, Tıbbiye’ye geçerek öğrenim yaşamını burada tamamlayabilmiştir.Rıza Tevfik, 1907 yılında dostlarının ısrarıyla İttihat ve Terakki’ye katıldı. 31 Mart vakıasında (1908) Sultan Hamid aleyhinde eylemde bulunduğu gibi, meşrutiyet ve hürriyete de şiddetli taraftarlık göstermiştir. Ama buna karşın ölümüne yakın bu tür eylemlerinden ötürü derin bir teessür duyduğunu hasta yatağında iken dile getirdiği de söylenilmektedir.Dr. Rıza Tevfik, İttihatçı kadroların işbaşına gelmesiyle birlikte seçimlere girmiş (başından bazı tatsız olaylar geçmesine rağmen) ve Edirne milletvekili seçilerek, Meclis-i Meb’usana katılmıştır. Ancak İttihatçıların jakoben (halka rağmen, halkın iyiliği için dayatmacılığı meşru gören) tutumlarını tasvip etmediği için cemiyetle arası zamanla açılarak, kısa zaman sonra da tamamen ilişkileri kopmuştur.Oldukça renkli bir yaşamı olan R. Tevfik, siyasî mücadeleleri esnasında bile şiir, edebiyat ve felsefeyle meşgul olmaktan uzak durmamış bir aydınımızdır. Ancak hızla değişen ülkenin toplumsal-siyasal koşulları onu, Hürriyet ve İtilaf Fırkasının saflarına katılmasına neden olmuştur. Bu bağlamda da, 1918 yılında Tevfik Paşa kabinesi tarafından Maarif Nazırlığına getirilmiştir. Bununla birlikte R.Tevfik, Türk ulusunun yazgısı adına, önemli tarihsel kırılma anlarında kendi açısından iyi niyetli, ancak sonuçta, tarihin tanıklığıyla yanlış olduğu anlaşılan siyasal tercihlerinin (Sevres’e imza koymak gibi) bedelini de, uzun süren sürgün yaşamıyla ödemiş bir düşünürümüzdür.Bizce, sanıldığı gibi sistemli düşünceden tamamıyla yoksun olmayan Rıza Tevfik, tam bir yetkinlikle felsefenin belli başlı alanlarında felsefî spekülasyonlarda bulunmuş bir düşünürümüzdür. Nitekim elinizde ona ait olan bu çalışmamız, bu iddiamızın en önemli kanıtlarından biri olarak gösterilebilir. Zira bu gün ülkemizde ülke koşullarını da dikkate alarak kaç kişi sayılabilir ki, bir Üniversite anfisinde, eski deyimle böylesine amik ve ariz bir tarzda herhangi bir felsefi sorunsalı ele alarak, bir ders çerçevesinde değerlendirebilsin? Yanıtımız ne olabilir? Bu bilinmez ama, bildiğimiz kadarıyla ne yazık ki, felsefi derinlik kazanmış bir insanın, bilim çevreleri hariç, kimse tarafından ciddiye alınıp, dinlenmeye değer görülmeyeceğidir. Çünkü ülkemiz düşünce geleneğinde; ne yazık ki, felsefe (bir talihsizlik olsa gerektir) şu veya bu ideolojinin bir manipülasyon enstrümanı olarak algılanmakta ve takdim edilmektedir. Hilmi Ziya Ülken’in (ki babası Dr. Ziya, R.Tevfik’in Tıbbiyeden sınıf arkadaşıdır) Rıza Tevfik’in felsefî anlayışını ortaya koyması bakımından önem atfettiği “Felsefe Dersleri”inde Rıza Tevfik, tarihsel olarak filozof kavramını Pythagoras’a dayandırmakla birlikte, felsefe ve filozofluk anlayışı bakımından da daha çok, Sokrates’in felsefe ve filozofluk telakkisine yakın durmaktadır. Bu durumu kuşkusuz S.W.Hamilton’un, Rıza Tevfik üzerindeki etkisine bağlı olarak açıklamak olası gözükmektedir.Bektaşî ve Mason olduğu da ileri sürülen (veya öyle olan) Rıza Tevfik; ciddi anlamda felsefeyi, Türkiye’nin orta öğretim yaşamına sokan ilk kişi olduğu bilinmektedir. Rıza Tevfik söz konusu eserinde öncelikli olarak, felsefeyi belli başlı tanımlardan hareketle analize girişmekte ve deyim yerindeyse felsefî spekülasyon kabiliyetini de, bu vesileyle ortaya koymaktadır. Gerçekte onun yapmak istediği şey, bize kalırsa felsefî problemlere, bir anlamda bu tanımlar aracılığıyla inebilmek ve felsefî sorunları, bu şekilde öncelikle problematize edip, sonra çözümleyebilme yöntemine dayanmaktadır.