Denizli Tarihinin Kaynakları: II- Denizli Kazası Mufassal Tahrir Defterleri 2. Cilt II. Selim Devri Tapu Defteri No 48

Tapu Tahrir Defterler1 Osmanlı devrinden günümüze intikal eden en mühim tarih kaynaklarından biridir. Osmanlılar kendilerinden önceki Selçukluları örnek alarak tahrirler yapmışlardır. Tahrir kelime olarak yazmak anlamına geliyorsa da ıstılah olaraksayım demektir. XVI. yüzyılın sonlarına kadar hemen hemen her padişah döneminde tahrirler yapılmıştır. Kanunî gibi saltanatı uzun süren padişahlar zamanında birkaç defa tahrirler yapıldığı görülür. Tahrirlerin yenilenmesi ve güncellenmesi tımar düzeninin vevergi sisteminin işlemesi bakımından son derece önemlidir. Çünkü nüfusta meydana gelen değişmeler, ziraat yapılan arâzilerin genişlemesi, su kaynaklarının azalması veya çoğalması gibi hadiseler tahririn güncelenmesini zaruri kılmaktadır. Osmanlı Devleti'nde ekilebilir tarım alanlarını, gelir kaynaklarını ve vergimükelleflerini tespit etmek amacıyla yapılan tahrir sonuçları önce mufassal denilen defterlere kaydedilirdi. Daha sonra tımar dağıtımında kullanılmak üzere icmâl denilen defterler hazırlanırdı. İkişer nüsha düzenlenen bu defterlerden birer nüshası devletmerkezindeki Defterhâne'de saklanırdı. Diğer nüshaları ilgili eyaletin merkezinde genellikle bir kalede muhafaza edilirdi. Vergi ve tımarla ilgili olarak ortaya çıkan ihtilaflarda bu defterlere bakılırdı. Tapu tahrirler ait olduğu kaza dahilindeki vergi mükellefleri, tarla, bağ, bahçe, su kaynakları, hububat ürünleri ve hayvan miktarını ortaya koymasının yanı sıra bölgedeyaşayan insanların gelir kaynakları ve ekonomik durumları hakkında önemli bilgilervermektedir. Bölgede ekilen/ekilmeyen alanlar, nüfusun hangi geçim kolu ile meşgulolduğu, bölgedeki meslek kolları ve coğrafyanın bunlara etkisi, defterde yer alan şahısların sülale, lakap ve unvan bilgileri bizlere demografik, sosyal ve ekonomik yaşama dair muhtelif veriler sunmaktadır. Kütahya sancağına tâbi olan Denizli ve çevresine ilişkin tahrir kayıtları muhtelif bölümler halinde çeşitli çalışmalarda kullanılmıştır. Söz konusu çalışmalarda ele alınan tahrir verilerinin tıpkı basımının bulunmaması bu eserin ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Kitabın yeni harflere kazandırılmasındaki esas maksat tarih araştırmacıları dışında diğer disiplinlerdeki araştırmacıların da Tapu Tahrir defterlerinden istifadeedebilmelerini kolaylaştırmaktır.Elimizdeki çalışma üç cilt olarak tasarlanan Denizli Tapu Tahrir Defterleri projesinin ikinci cildini teşkil etmektedir. Çalışma, Giriş ve 48 numaralı tapu tahrir defterinin transkiripsiyonunun yer aldığıbölüm olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Giriş kısmında tahrir ve tahrir defterlerinden genel olarak bahsedilmesinin ardından Denizli'nin mufassal ve icmâl tahrir defterleri ele alınmıştır. Çalışmamızda incelenen 48 numaraları tapu tahrir deferinin tanıtımının yapılmasına müteakip transkiripsiyonda izlenilen usûl ve yöntemden bahsedilmiştir. Son olarak Denizli'nin Osmanlı idari taksimatındaki yeri üzerindedurulmuştur. Giriş bölümünün ardından 48 numaralı tapu tahrir defterinin transkripsiyonuna yer verilmiş ve kitabın sonuna araştırmacıların kıyaslama yapmasınaimkân vermek amacıyla tahririn tıpkıbasımı eklenmiştir.