Arap Şiirinde Dostluk Üzerine Bilgece Öğütler

İnsan için bir tür erdem sayılan dostluk kimilerine göre hayatın en zorunlu ihtiyaçlarından biridir. İnsan, hangimevki ve imkânlara sahip olursa olsun çevresinde dostlar görme ihtiyacı duyar ve dostları olmadan yaşamayıdüşünemez.Hayatın, zamanın seyri ile birlikte hızlı bir şekilde bireyselleşmesi dolayısıyla insanlar arasında dostane ilişkilerinazalması, yaşadığımız dönemin en endişe verici gerçeklerinden biridir. Artık insanlar sıkıntılı anlarında acılarınıpaylaşacak, mutlu anlarında ise sevinçlerini arttıracak çok az kimseyi yanlarında bulabiliyorlar.Birçok konuda olduğu gibi dostluk konusunda da “eskiden” diye başlayan ve eskiye özlemin ifade edildiğicümlelerin içeriğinin gerçeği ne kadar yansıtmakta olduğunu araştırmak istedik. Eski toplumlarda insanlararasındaki dostluk ilişkilerinin nasıl cereyan ettiği hakkında bilgi sahibi olmanın bir yolu da o dönemlerden bizeintikal eden malzemeyi değerlendirmekti. Araştırmaya başladığımızda, çalışma alanımız olan Arap dili veedebiyatı alanında bu konuda oldukça fazla dokümana rastladık. Bulunan malzemenin tamamınıdeğerlendirmenin bir kitabın hacmini aşacağı kanaati hasıl oldu. Bu durumda “Mâ lâ yudraku kulluh lâ yutrakuculluh: Tamamı elde edilemeyen şey tamamıyla terk edilmez.” diyerek bu bağlamda maksadımızı karşılayacakolan “Hayru’l-kelâmi mâ ḳalle ve delle: Sözün en yararlısı az ve anlamlı olanıdır.” ilkesini esas aldık. Arap dilive edebiyatının omurgasını teşkil ettiğini söyleyebileceğimiz Arap şiirinde dostluk konusunda nazmedilmişbilgece öğütleri içeren dizelerden bir buket hazırlayarak Türk okuyucusuna sunmaya karar verdik.Bu konuda öteden beri kaleme alınan kitaplar ve kitaplarda yer verilen bölümleri mütalaa edip konunun önemine dairgörüşleri inceledik.Cahiliye Dönemi’nden günümüze kadar geçen süreçte bize intikal eden Arapça şiirlerin içerisine serpiştirilmiş öğütverici bilgece beyitlerin bulunduğu erbabının malumudur. Bu beyitlerin bir kısmının ise doğrudan veya dolaylı olarakdostlukla ilgili olduğu görülmektedir. Şairler kimi zaman dostluğun öneminden söz ederek mutlaka dost edinmekgerektiğini öğütlerken, kimi zaman dost seçiminde çok dikkatli davranmak gerektiğini ifade ederek bu hususta da önemliölçütlere dair görüşlerini sergilemişlerdir. Bu şiirlerden pek çoğunda samimi dostun az bulunabildiğinden, vefadan ve dostakarşı davranışlardan söz edilmektedir.Çalışmamızın giriş bölümünde dostlukla ilgili bilgece öğütler içeren Arapça şiirlerde dostluk anlamında kullanılankelimelerin kısa bir tahlilini yaptıktan sonra bu konudaki görüşlerine ya kitapların bir bölümünde yer veren ya da müstakilolarak dostluk hakkında yazdıkları kitaplarda ifade eden önemli şahsiyetlerin görüşlerine dair bilgi verdik.Birinci bölümde, ulaşabildiğimiz kaynaklardan hareketle “Dost Edinmeye ve Seçmeye Teşvik” edici şiirlerin enönemlilerini tespit edip şairlerin divanlarından da sağlamasını yaparak kronolojik biçimde sunmaya çalıştık.İkinci bölümde, “Dost Seçmede Esas Alınacak Ölçütler” başlığı altında ilgili şiirleri yine kronolojik sıraya göre tertipederek çevirileri ile birlikte verdik.Üçüncü bölümde, “Dosta Davranış” başlığı altında kişinin dostuna nasıl davranması gerektiğine dair öğütleri içerenşiirleri de kronolojik sıraya göre tertip ederek çevirileri ile birlikte sunduk.