Hulki babanın güzel ülkemin cinsel coğrafyasını tadından yenmez bir dille işlediği canım deneme kitabı. Hele bir Sümbülzade Vehbi Efendi var ki kitapta, edebi tarihimizle onur duyacaksınız.
Okumaya doyamam, açar açar mest olurum.

bester, kitabına bu ismi, ingiliz şair william blake'in the tyger(kaplan kaplan) adlı şiirinden etkilenerek verir.
roman, temelde ışınlanmanın(romandaki adıyla jauntelemenin) keşfedilişi ve bunun toplumsal yaşamdaki etkilerini fon alır. bu bildik(romanın yazıldığı dönem için yaratıcı) fonun üstüne; ışınlanma konusunda çok özel bir yeteneği olan gully foyle'un, intikam ve güçle harmanlanmış olağanüstü değişimini işler. romanı renklendiren onca benzersiz karakter ve şaşırtıcı buluşlar, okuyucuyu daha önce deneyimlemediği bir düşünce akışına bırakır; zihin açar.

alfred bester'ın iki üstün romanında(the demolished man ve tiger! tiger!) iki üstün yetenek ve bunun toplumsal etkileri ve gelişimi işlenir; ama asıl kurgu intikam üzerinedir; baş karakterler bu yetileri intikam almak için kullanır.
bir zamanlar, superman ve batman çizgiromanlarında metin yazarı olarak çalışan bester, romanlarında üstün yetilerin "süper" etkilerinden ziyade insan ilişkileri eksenindeki yıkıcı yönlerini işler. belki de bu yüzden onun eserleri, bilim kurgu edebiyatının yeni serpildiği yıllardan bu yana kaçış edebiyatının bir parçası olarak değil has edebiyatın üyeleri olarak anılmış ve okunmuştur.

sonraki cümlesinde beni nasıl büyüleyecek diye garip bir beklentiyle okuduğum, yudumladığım; her kelimenin kendi varlığının ötesinde çağrışımlara neden olduğu büyülü bir köy gezintisi.

içinde, inci tanesi güzelliğinde ve olgunluğunda onlarca cümlenin barındığı tapılası eser; zihnime inen en güzel balyozlardan biri.

sokağa çıkınca görebileceğiniz kadar gerçek olan insanların, büyülü bir evrende yaşıyorlarmış gibi tarif edilmesi; bu tariflerin sanki bir ömür biriktirilen cümlelerle kağıda dökülmesi insanı hayrete düşürüyor.

ve hiç zorlanmadan yaratılan, mücevher değerinde cümleler:

"belki de berberin kendine sığmazlığı vardı orada; sözgelimi bir köyde, yine böyle bir dükkanda berber kılığında oturuyor ve arada bir başını çevirip buraya bakıyordu."

"köy, güneşin altında yaralı, beyaz bir hayvan gibi yatıyordu."

"şafak sökerken, sabah ezanından kopmuş heceler gibi yavaş yavaş dağılmıştı toplananlar; alacakaranlık sokakları geçip evlerine varmış ve kuş uykusuna yatmışlardı."

"herkes her şeyi görmekten körleşmişti."

"havada, her şeyi varoluşunun son çizgisine iten kalın, kalınlığı kadar da bükülmez binlerce telin gerginliği vardı."

"farklı eksikliklerin içine gizlenmiş bir fazlalık belki, bir eksiklik."

"oysa dışarıda hiç bir şey yokmuş, yani yağmurlar hala mevsimlerin ötesindeymiş. toprağın sesi bu, demiş pencerenin dibinden, ağaçların sesi, taşların, kuşların. her şeyi işitebiliyorum tanrım, kulaklarım delindi benim!"

70'lerin başında san fransisco'da geçer. bob, kız arkadaşı constance ile bir apartmanda yaşamaktadır, alt katta da john ve pat adında komşuları vardır. bir de bovling kupaları çalınmış logan kardeşler.

ve tabi willard: kitabın kapağını da şenlendiren kağıttan kuş.
bütün olaylar bu karakterler içinde sapıkça bir işleyiş kazanır.

bir öykünün 99 farklı biçim/biçemde tekrar anlatılması amaçlanarak var edilen raymond queneau eseri. oulipo'nun manifestosudur bir nevi ya da yazın delisi bir patafizikçinin, oulipocunun alıştırma kitabı.

misal:
"çifte dikiş" alıştırmasında her kelime eşanlamlısıyla yanyana kullanılarak öykü tekrar yazılır.

"sözcük türetme" alıştırmasında ise kendi dilinde olmayan kelimeler üreterek yazılır aynı öykü.

"anagramlar" adlı alıştırmada, öyküdeki kelimelerin harflerinin yeri değiştirilerek anlamlı bir bütüne varılmaya çalışılır.

"kitap arkası yazısı" alıştırmasında öykü sanki bir kitap arkası tanıtım yazısı gibi tekrar yazılır.

işin bir hayli ilginç/güzel olan tarafı, hangi öykünün 99 kez yinelenmiş asıl öykü olduğunun bilinmemesidir, alıştırmalar hangi öyküyle başlamıştır, ilk öyküyle mi?

türkçeye çeviren armağan ekici'nin ellerinden öpmek gerekir.

hasan ali toptaş'ın; okuduklarından, yazdıklarından, duyduklarından kısacası dingin ama üretken hayatının orasından burasından seçip topladığı ipuçlarını edebiyata bağladığı denemelerden oluşan güzelce bir kitap.

ne güzel kitapların, öykülerin ismi geçer içinde. küçük bir taramayla listeledim:

"kafka ile konuşmalar" - gustav janouch

"yüzyıllık yalnızlık", "boğularak ölenlerin en yakışıklısı", "kırmızı pazartesi" - gabriel garcia marquez

"son bakışta aşk" - walter benjamin (haz. nurdan gürbilek)

"konuşan katır" - binbir gece masalları

"moğolların gizli tarihi"

"geyikler annem ve almanya" - nursel duruel

"geyikler lanetler" - murathan mungan

"üç anadolu efsanesi / köroğlu, karacaoğlan, alageyik" - yaşar kemal

"yolları çatallanan bahçe", "yedi gece" - jorge luis borges

"aura", "kendim ve ötekiler" - carlos fuentes

"avcı gracchus", "kanun önünde", "imparatorun haberi", "ceza sömürgesi", "kovalı süvari", "çiftlik kapısına vuruş", "şato" - franz kafka

"tam ilmihal / se'adet-i ebediyye" - m. sıddık gümüş

"yavaşlık", "roman sanatı", "saptırılmış vasiyetler" - milan kundera

"don quijote" - miguel de cervantes saavedra

"tristram shandy / beyefendi'nin hayatı ve görüşleri", "duygu yolculuğu" - laurence sterne

"do sesi" - ferit edgü

"kara vagon", "reşo ağa", "beyaz türkü", "kaçakçı şahan", "dünyadan bir atlı geçti", "sahipsizler" - bekir yıldız

"yanardağın altında" - malcolm lowry

"marakeş'te sesler" - elias canetti

"kızgın ova", "pedro páramo" - juan rulfo

"hazar sözlüğü" - milorad pavic

"düğüne" - john berger

"yarasalar" - marcel beyer

"yılkı atı", "can şenliği", "çelo", "yorganımı sıkı sar" - abbas sayar

“yeni roman”, "enstantaneler" - alain robbe-grillet

"roman üstüne denemeler", "değişme" - michel butor

"kuşku çağı" - nathalie sarraute

"güneşi görüyorum" - nodar dumbadze

"narla incire gazel", "kılavuz" - bilge karasu

"keder atlısı", "nar kitabı" - faruk duman

"sancının dili" - hausa distosi

"karı koca masalı" - ahmed midhat efendi

"tutunamayanlar", "tehlikeli oyunlar" - oğuz atay

"anayurt oteli" - yusuf atılgan

"bir kış gecesi eğer bir yolcu" - italo calvino

"bay muannit sahtegi’nin notları" - vüs’at o. bener

"okumanın tarihi" - alberto manguel

"genç plinius'un anadolu mektupları" - plinius minor

"erken açan papatyalar" - eray karınca

"gül dönüyor avucumda" - edip cansever

"edebiyat üzerine makaleler" - ahmet hamdi tanpınar

"körlük", "isa'ya göre incil", "bilinmeyen adanın öyküsü", "umut tarlaları", "mağara", "kısırdöngü", "ressamın elkitabı", "bütün isimler" - jose saramago

"anılar : balthus" - der. alain vircondelet

"yazmak" - marguerite duras

"bizi 'biz' yapan hikâyeler / kendimizi yaratmak üzerine bir deneme" - william lowell randall

"karamazof kardeşler", "yeraltından notlar" - fyodor mihailoviç dostoyevski

"el greco'ya mektuplar" - nikos kazancakis

"tarih ve ütopya", "çürümenin kitabı", "doğmuş olmanın sakıncası", "çürümenin kitabı(hüzün kıyasları)", "umutsuzluğun doruklarında", "varolma eğilimi", "ezeli mağlup / söyleşiler" - emil michel cioran

"emil cioran / bir alacakaranlık düşünürü" - sadık erol er

"hiçliğin doruklarında cioran / tebessüm, sırıtma ve farkındalık üstüne" - sadık erol er, kenan sarıalioğlu

"proust" - samuel beckett

"yazın gene yazın" - tahsin yücel

"cuma ya da pasifik arafı", "müneccim krallar", "altın damla", "çalı horozu" - michel tournier

"edebiyat dersleri" - vladimir nabokov

"madame bovary" - gustave flaubert

"ölü canlar" - nikolay vasilyeviç gogol